Παρίσι – Αθήνα

Alexakis V. (1989), Paris-Athènes, Paris: Le Seuil

Ο Βασίλης Αλεξάκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1943 και στα δεκαεφτά του έφυγε για να σπουδάσει δημοσιογραφία στη Lille (Γαλλία). Έκτοτε και μέχρι σήμερα μοιράζει τη ζωή του ανάμεσα σε δύο πρωτεύουσες, την Αθήνα και το Παρίσι (στο οποίο εγκαταστάθηκε μόνιμα το 1968 εν καιρώ Δικτατορίας) ή, καλύτερα, ανάμεσα σε δύο πολιτισμούς. Είναι ίσως η πιο γνωστή περίπτωση Έλληνα συγγραφέα που επέλεξε να γράψει και να δημοσιεύσει την πλειονότητα των έργων του σε μια «ξένη» γλώσσα, στην προκειμένη τη γαλλική, κι έπειτα να τα μεταφράσει ο ίδιος στην «μητρική» του γλώσσα, τα ελληνικά.

Η μετάφραση ενός έργου σε μια άλλη γλώσσα απ’ τον ίδιο του τον συγγραφέα ονομάζεται αυτομετάφραση (self-translation) και οι πιο διάσημες και πολυμελετημένες περιπτώσεις αυτομεταφραστών είναι αυτές του Samuel Beckett (με τον γλωσσικό συνδυασμό αγγλικάγαλλικά) και του Vladimir Nabokov (ρωσικάαγγλικά). Είναι ένας εξαιρετικά ενδιαφέρων τομέας που αφορά τόσο τον ερευνητή πάνω σε ζητήματα θεωρίας της μετάφρασης, όσο και τον αναγνώστη, με προϋπόθεση να γνωρίζει τις εμπλεκόμενες γλώσσες. Η αυτομετάφραση φαντάζει η ιδανική μετάφραση: ποιος καταλληλότερος να μεταφέρει τις ιδέες και τις λέξεις ενός βιβλίου, από εκείνον που το έγραψε;

Το ΠαρίσιΑθήνα είναι κατά βάση ένα αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα. Ο Αλεξάκης, όμως, αφορμώμενος την αφήγηση ορισμένων κομβικών σημείων της ζωής του, επιδιώκει να βρει την απάντηση στο βαθύτερο και προσωπικό ερώτημα «Ποιος είμαι;». Ο λόγος που πιο πάνω οι λέξεις «ξένη» και «μητρική» είναι σε εισαγωγικά, οφείλεται στη ρευστότητα των εννοιών και τη δυσκολία ορισμού τους. Πώς είναι ξένη μια γλώσσα για έναν άνθρωπο που ενώ αρχικά επιδίωξε να τη μάθει όσο καλύτερα μπορούσε, για να γυρίσει το συντομότερο δυνατόν στην πατρίδα του, κατέληξε να σκέφτεται αποκλειστικά σε αυτήν; Πώς είναι ξένη μια γλώσσα, που είναι η γλώσσα των παιδιών του;

Έχοντας διαβάσει μόνο δύο βιβλία του Αλεξάκη (αυτό και τις Ξένες Λέξεις) μπορώ ήδη να διακρίνω την ευαισθησία του πάνω σε γλωσσικά ζητήματα αλλά και ζητήματα ταυτότητας. Τα έργα του, εκτός από φαντασία που εκπλήσσει, έχουν τη σπάνια ικανότητα να εγείρουν ερωτήματα για την απάντηση των οποίων ο αναγνώστης πρέπει να καταφύγει σε βαθιά ενδοσκόπηση.

Advertisements

6 thoughts on “Παρίσι – Αθήνα

  1. Πολύ ενδιαφέρον κείμενο! Ομολογώ, πως δεν είχα ποτέ στο παρελθόν αναλογισθεί την έννοια της αυτομετάφρασης και ούτε γνώριζα την πληροφορία που παρέθεσες για τους μεγάλους συγγραφείς Beckett και Nabokov.
    Πάντα με γοήτευε η γλώσσα και η διαλεκτική της και με το post σου μου δίνεις μια καλή αφορμή να ψαχτώ παραπάνω!
    Merci! 😊

    Αρέσει σε 1 άτομο

    1. Αχ, χαίρομαι πολύ που το βρήκες ενδιαφέρον, καμιά φορά ανησυχώ μήπως το παρακάνω με τον φιλολογικό σχολιασμό. ^^’

      Αν ρίξεις μια ματιά στη βιβλιογραφία του Beckett θα εκπλαγείς! Για μια δεκαετία (1946 με 1957) έγραφε αποκλειστικά στα γαλλικά και μετέφραζε τα έργα του στα αγγλικά, καθώς ο ίδιος ισχυριζόταν πως «είναι ευκολότερο να γράφεις χωρίς στυλ, στα γαλλικά».

      Αυτή η διαλεκτική σχέση πρωτοτύπου-μετάφρασης (που συχνά καταλήγει ένα δεύτερο πρωτότυπο) είναι εκπληκτική! 🙂

      Αρέσει σε 2 άτομα

  2. Υπέροχη η παρουσίαση σου! Αν και είμαι στον τομέα της μετάφρασης στη σχολή μου, ακόμα δεν μας έχουν μιλήσει για την αυτομετάφραση (φαντάζομαι ούτε θα το κάνουν). Θα ψάξω σίγουρα για κάποιο βιβλίο του Αλεξάκη!

    Αρέσει σε 1 άτομο

    1. Σ’ ευχαριστώ πολύ! 🙂

      Η αυτομετάφραση είναι ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον κομμάτι της λογοτεχνικής μετάφρασης, μου κάνει εντύπωση που δεν σας μίλησε κανείς για αυτό στη σχολή. Ακόμη κι αν δεν ήθελαν να ασχοληθούν με τον Beckett (π.χ. λόγω αγγλικών) περίμενα να έχουν αναφερθεί στον Αλεξάκη που είναι «δικός μας» και ιδιαίτερα γνωστός.

      Τις «Ξένες Λέξεις» θα τις πρότεινα για αρχή, το Παρίσι-Αθήνα όχι τόσο. Απ’ όσο έψαξα το καλύτερό του θεωρείται «Η Μητρική Γλώσσα», μπορείς να ξεκινήσεις απ’ αυτό. Είναι το επόμενο δικό του που θα διαβάσω κι εγώ!

      Αρέσει σε 1 άτομο

      1. Μου κάνει και εμένα εντύπωση, γιατί ειδικά στον τομέα της μετάφρασης έχουμε καλούς καθηγητές. Ίσως δεν το έχω ακούσει εγώ ή, πιο πιθανό, θα μας μιλήσουν εν καιρώ για αυτή την περίπτωση.
        Σε ευχαριστώ πολύ για τις προτάσεις, στην επόμενη βιβλιοπωλική επίσκεψη θα τις τιμήσω!

        Αρέσει σε 1 άτομο

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s