Το Υπόγειο

Ντοστογιέφσκι Φ. (1864), Το Υπόγειο, Αθήνα: Κοροτζή, Μετάφραση: Γιώργης Σημηριώτης

Παρά το γεγονός πως οι απόψεις και οι προβληματισμοί του Ντοστογιέφσκι σχετικά με την οργάνωση της κοινωνίας και τη θέση του ανθρώπου σε αυτή παρεισφρέουν στα περισσότερα μυθιστορήματά του – αν όχι σε όλα -, δεν έτυχε μέχρι τώρα να διαβάσω δοκιμιακής μορφής γραπτά του όπως το «Υπόγειο».

Το Υπόγειο διαρθρώνεται σε δύο εντελώς διαφορετικά μέρη. Στο πρώτο μέρος ο αφηγητής, έχοντας γίνει αποδέκτης μιας μικρής κληρονομιάς κι έχοντας πάρει πρόωρα τη σύνταξή του απ’ τη δημόσια υπηρεσία στην οποία εργαζόταν, έχει αποτραβηχτεί πλέον απ’ τον έξω κόσμο. Μέσα σε 11 σύντομα κεφάλαια μας αποκαλύπτει μερικές από τις σκέψεις που έχει σχετικά με την ανθρώπινη ύπαρξη και τη γενεσιουργό αιτία που βρίσκεται πίσω από τις πράξεις της. Πυκνός, δύστροπος και ιδιαίτερα περίπλοκος λόγος, καθώς οι ιδέες που ξεδιπλώνονται είναι έντονα φιλοσοφικές.

Στο δεύτερο μέρος της αφήγησης που τιτλοφορείται «Με αφορμή το λιωμένο χιόνι» συναντάμε μια εντελώς διαφορετική γραφή, αυτή που συναντάμε στα περισσότερα μυθιστορήματα του Ντοστογιέφσκι. Πρόκειται για μια νουβέλα στην οποία ο αφηγητής (υποθέτουμε πως είναι ο ίδιος, αν και δεν γίνεται κάπου σαφές) μας περιγράφει τρία διαφορετικά περιστατικά που συνέβησαν κατά τη διάρκεια της νιότης του και που λειτουργούν ως παραδείγματα που αποσαφηνίζουν τις πολύπλοκες σκέψεις που εξέφρασε προηγουμένως. Βλέπουμε πώς αλληλεπιδρά με συνανθρώπους που ο ίδιος θεωρεί πνευματικά κατώτερους, αλλά παρ’ όλα αυτά ανήκουν σε υψηλότερη κοινωνική τάξη, και πώς οι αλληλεπιδράσεις αυτές επηρεάζουν τον ψυχισμό του.

Απ’ την ανάγνωση του πρώτου κιόλας μέρους ένιωσα μια περίεργη οικειότητα. Οι υπαρξιακές ανησυχίες, ως προς το περιεχόμενο, κι η χρήση του διαλογικού μονολόγου όπου ο αφηγητής απευθύνεται συχνά σε κάποιο αόρατο αναγνωστικό κοινό, ως αφηγηματική τεχνική, μου έφεραν αμέσως στο μυαλό την «Πτώση» του Αλμπέρ Καμύ. Κι ύστερα, όταν ξεκίνησα το δεύτερο μέρος και διάβασα τη φράση «[…] και καταλάβαινα ότι οι συνάδελφοί μου όχι μόνο με θεωρούσαν παράξενο άνθρωπο, αλλά θαρρώ πως με κοίταζαν και με κάποια απαξίωση» ποιος άλλος αντί-ήρωας να μου έρθει στο μυαλό, εκτός απ’ τον Μερσώ, τον «Ξένο»;

Πρόδρομος του υπαρξισμού, το Υπόγειο θίγει θεμελιώδη ζητήματα που απασχόλησαν κι ακόμη ταλανίζουν σπουδαίους συγγραφείς. Ένα απαιτητικό έργο που ίσως και να ήταν ένα απ’ τα αναγνώσματα που ενέπνευσε τον Καμύ να ασκεί κοινωνική κριτική μασκαρεμένη μες στη μορφή μυθιστορήματος.

Advertisements

2 thoughts on “Το Υπόγειο

    1. Σ’ ευχαριστώ πολύ! 🙂
      Πράγματι είναι βασανιστικό ανάγνωσμα που θέλει υπομονή και επιμονή. Ευτυχώς που με το πέρασμα του χρόνου γινόμαστε όλο και πιο ώριμοι αναγνωστικά και αντεπεξερχόμαστε στις απαιτήσεις των κειμένων. Δώστου μια δεύτερη ευκαιρία!

      Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s