Ο Μαύρος Μοναχός & Ο Θάνατος του Ιβάν Ιλίτς

Τσέχωφ Α. (1894), Ο Μαύρος Μοναχός, Αθήνα: Ροές, Μετάφραση: Ολέγ Τσυμπένκο, Μζία Εμπραλίτζε
Τολστόι Λ. (1886), Ο θάνατος του Ιβάν Ιλίτς, Αθήνα: Ροές, Μετάφραση: Σταυρούλα Αργυροπούλου

Αν το Instagram είχε μιλιά θα γέλαγε μαζί μου μιας και ανέβασα αυτή τη φωτογραφία πριν από 19 εβδομάδες, όταν άνοιξα τον λογαριασμό μου κι όταν διάβαζα τα δύο βιβλία που απεικονίζονται. 19 εβδομάδες μου πήρε να κάτσω να γράψω δυο λόγια για τις ιστορίες αυτές (δεινή blogger!) και νιώθω κάπως άσχημα επειδή μ’ άρεσαν πολύ, θα τις πρότεινα άνετα σε κάποιον που θέλει να μάθει πώς έβλεπαν τη ζωή και τον θάνατο ο Τσέχωφ και ο Τολστόι κι έπρεπε να το είχα κάνει νωρίτερα. Τώρα χρειάστηκε να ανατρέξω στις σημειώσεις μου και να ρίξω μια ενδελεχή ματιά στα έργα για να μπορέσω να γράψω, αλλά ό,τι έγινε, έγινε.

Ο Τσέχωφ γράφει τον Μαύρο Μοναχό στο κτήμα του στο Μέλιχοβο, το καλοκαίρι του 1893. Ο λέκτορας Αντρέι Βασίλιτς Κοβρίν παθαίνει υπερκόπωση και, με προτροπή γιατρού, καταφεύγει στην εξοχή για να ξεκουραστεί. Τον φιλοξενούν ο παλιός του κηδεμόνας, ο Γιεγκόρ Σεμιόνιτς Πεσότσκι, που ζει με την κόρη του, Τάνια. Οι δυο τους περνάνε όλη τη μέρα τους να ασχολούνται με τα κτήματα και πιστευούν πως ο Κοβρίν είναι ένας εξαίρετος διανοούμενος που αξίζει την αμέριστη προσοχή τους και όλον τους τον θαυμασμό. Μάλιστα, ο πατέρας της Τάνιας εκφράζει στον Κοβρίν την επιθυμία του να τον κάνει γαμπρό του. Κι ενώ πατέρας και κόρη χαίρονται ιδιαίτερα με την τροπή που παίρνει η σχέση του ζευγαριού, ο Κοβρίν συναντά τον Μαύρο Μοναχό, οι απόψεις του οποίου για τη ζωή και τον ρόλο του ανθρώπου [του] προκαλούν ταραχή…

Ο Μαύρος Μοναχός είναι ένα διαμάντι. Μέσα στις μόλις 80 σελίδες της ελληνικής μετάφρασης ο Τσέχωφ αφηγείται κάτι πολύ περισσότερο από μια σύντομη ιστορία με αρχή, μέση και τέλος. Ο συγγραφέας καταφέρνει να χτίσει τον χαρακτήρα του Κοβρίν μέσα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα με μαεστρία μάλλον θεατρική, καθώς το διήγημα θα μπορούσε άνετα να έχει γραφτεί ως έργο σε τέσσερις πράξεις. Σύμφωνα με τον ίδιο τον συγγραφέα η ιστορία αυτή είναι μια historia morbi, το ιστορικό της νόσου της μεγαλομανίας (Επίμετρο, σ.101), από την οποία πάσχει ο Κοβρίν. Ο Μαύρος Μοναχός είναι μια απ’ τις πιο αινιγματικές φιγούρες του λογοτεχνικού κανόνα, μιας και ο συμβολισμός του παραμένει ανοικτός και ποικίλες θεωρίες έχουν διατυπωθεί για το τι μπορεί να εκφράζει. Αξίζει σίγουρα να τον διαβάσετε για να σχηματίσετε τη δική σας…

«Μια μυστηριώδης ασθένεια φέρνει τον Ιβάν Ιλίτς κοντά στον θάνατο. Καθώς το τέλος μοιάζει σιγά σιγά να πλησιάζει, ο επιφανής δικαστικός δεν μπορεί πια να κρύβεται πίσω απ’ τις ψευδαισθήσεις που όριζαν τη ζωή του κι αναγκάζεται να τη δει κατάματα, με νηφαλιότητα και ειλικρίνεια. Αυτό που σταδιακά ανακαλύπτει είναι οδυνηρό, υπάρχει άραγε ακόμα χρόνος να το αλλάξει;» (Από το οπισθόφυλλο)

Ο θάνατος του Ιβάν Ιλίτς είναι στην πραγματικότητα η ανασκόπηση της ζωής του. Ο Ιβάν, λίγο πριν πεθάνει, αναθυμιέται το πώς έζησε: μικροαστός, τυπικός στα όλα του, μια θλιβερή προσωπικότητα που δεν έδειξε ποτέ κανένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για βαθύτερες και πιο ουσιαστικές αναζητήσεις. Πρόκειται για ένα διήγημα τόσο σύντομο και συνάμα τόσο πλούσιο που μπορεί άνετα να χαρακτηριστεί ως αμάλγαμα λογοτεχνικής δραστηριότητας και φιλοσοφικής αναζήτησης. Όπως το έχει θέσει εναργέστερα ο Ναμπόκοφ, «Στην ουσία, τον στοχαστή Τολστόι τον απασχολούσαν πάντα δύο μόνο θέματα: η Ζωή και ο Θάνατος, θέματα με τα οποία αναπόφευκτα καταπιάνεται κάθε καλλιτέχνης» (Επίμετρο, σ.127). Αυτό είναι με δυο λόγια το διήγημα, μια αναζήτηση του νοήματος της ζωής και η άμεση συσχέτισή της με τον [αναπόφευκτο] θάνατο.

Μπορείτε να διαβάσετε τον Μαύρο Μοναχό στα αγγλικά εδώ και τον Θάνατο του Ιβάν Ιλίτς, εδώ.

Advertisements

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s